Information Technology Governance

ครั้งที่แล้ว ผมได้พูดถึงหลักการและคำแนะนำบางประการ เพื่อยกระดับการบริหารความเสี่ยง ไปสู่การบริหารเชิงรุกอย่างเป็นระบบ โดยนำเสนอคำแนะนำในกรณีที่องค์กรสามารถยกระดับการบริหารความเสี่ยง จากน้อยไปสู่การบริหารความที่สร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่องค์กรไปแล้วนั้น สำหรับครั้งนี้ ผมจะขอต่อด้วยการยกระดับการบริหารความเสี่ยง กรณีที่จะสามารถปลูกฝังให้การบริหารความเสี่ยงเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมที่นำไปสู่การสร้างสรรค์มูลค่าให้แก่องค์กร (Value Creation) ซึ่งสามารถพิจารณาได้จากหลักการและคำแนะนำบางประการ ดังนี้

กรณีที่ 2 การยกระดับการบริหารความเสี่ยงที่ดีในระดับที่สามารถปลูกฝังให้การบริหารความเสี่ยงเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมที่นำไปสู่การสร้างสรรค์มูลค่าให้แก่องค์กร

1. กระบวนการบริหารความเสี่ยง เป็นกิจกรรมประจำวันของทุกหน่วยงาน และเป็นส่วนที่สำคัญของการพิจารณาผลตอบแทน และ/หรือความดีความชอบ

1.1 การมีแผนงานในการประเมินผลการดำเนินงานของแต่ละบุคคล หรือสายงานในองค์กรที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการบริหารความเสี่ยง โดยมีประเด็นในการประเมิน เช่น ความรับผิดชอบและการสนับสนุนกระบวนการบริหารความเสี่ยง และกรอบการบริหารความเสี่ยงที่แต่ละบุคคลหรือสายงานมีต่อองค์กร และการวัดระดับของความเสี่ยงที่บุคคล หรือสายงานนั้นเป็นผู้รับผิดชอบ ว่าความเสี่ยงได้รับการจัดการอย่างมีประสิทธิผลเพียงใด

องค์กรจะต้องเน้นความสำคัญของกระบวนการบริหารความเสี่ยง โดยถือเป็นส่วนสำคัญของการพิจารณาผลตอบแทนหรือความดีความชอบ โดยในแต่ละสายงานที่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงระดับองค์กร จะมีการถ่ายทอดตัวชี้วัดด้านการบริหารความเสี่ยงลงสู่ระดับสายงานดังกล่าว การเชื่อมโยงผลตอบแทนกับระดับความเสี่ยงที่สามารถลดลงได้ในแต่ละปัจจัยเสี่ยงของแต่ละสายงานนั้น ควรกำหนดให้ชัดเจน และการประเมินผลด้านการบริหารความเสี่ยงที่ถือเป็นส่วนหนึ่งของตัวชี้วัดของสายงานนั้น ๆ โดยเฉพาะผลงานด้านการบริหารความเสี่ยงกับแรงจูงใจพิเศษ

1.2 มีการกำหนดเป้าหมายร่วมกันในแต่ละหน่วยงาน เพื่อนำไปสู่การบริหารความเสี่ยงขององค์กรโดยรวม และมีการติดตามประเมินผลงานอย่างต่อเนื่อง ซึ่งการยกระดับการบริหารความเสี่ยงองค์กรจะต้องมีหลักฐานชัดเจนในการกำหนดเป้าหมายร่วมกันในแต่ละหน่วยงาน เพื่อนำไปสู่การบริหารความเสี่ยงขององค์กรโดยรวม โดยมีการถ่ายทอด (Deploy) เป้าหมายของตัวชี้วัดองค์กรลงสู่สายงานต่าง ๆ รวมถึงมีการถ่ายทอด Risk Appetite ระดับองค์กรลงสู่สายงานต่าง ๆ ด้วยเช่นกัน

2. การบริหารเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการจัดการที่ดี

2.1 คณะกรรมการจัดให้มีกระบวนการสร้างความมั่นใจถึงความสมดุล ระหว่างผลตอบแทนจากการลงทุนและการจัดการด้าน IT กับความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น องค์กรควรแสดงให้เห็นถึงการที่คณะกรรมการมีกระบวนการสร้างความมั่นใจถึงความสมดุลระหว่างผลตอบแทนจากการลงทุน และการจัดการด้าน IT กับความเสี่ยงที่จะเกิดขึ้น มีการศึกษาผลตอบแทนด้านการลงทุนด้าน IT ในมุมของผลประโยชน์ ทั้งที่เป็นตัวเงินและมิใช่ตัวเงิน รวมถึงการพิจารณาในเชิงของการระบุความเสี่ยง การประเมินความรุนแรง และการบริหารความเสี่ยง

2.2. Board มีการสร้างเกณฑ์วัดคุณภาพงานและผลสำเร็จของกลยุทธ์ หรือนโยบายและการจัดการด้าน IT ตามที่กำหนดไว้ ฝ่ายบริหารมีการประเมินศักยภาพของ IT และการจัดการอย่างสม่ำเสมอ ทั้งทางด้านการเงินและมิใช่การเงิน ผ่านคณะกรรมการด้าน IT โดยในแผนแม่บท IT ต้องมีการกำหนด KPIs และ Outcome ของแผนงาน/โครงการไว้ชัดเจน และมีการประเมินอย่างต่อเนื่อง

2.3. การดำเนินงานตามแผน ISO 27001 ดีกว่าเป้าหมายที่กำหนดไว้ในแผนประจำปีบัญชี องค์กรมีการจัดทำแผนความมั่นคงปลอดภัยระบบเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (ICT Security Plan) ตามแนวทางของมาตรฐาน ISO 21001 โดยมีการดำเนินงานตามแผนงาน/โครงการ ได้ดีกว่าเป้าหมายที่กำหนดไว้

3. มีการบริหารความเสี่ยงและมีการสนับสนุนการบริหารความเสี่ยง เพื่อสร้างสรรค์มูลค่าให้กับองค์กร (Value Creation) ซึ่งมูลค่า (Value) ขององค์กรอาจพิจารณาได้จาก Value ที่องค์กรระบุไว้ รวมถึงการที่องค์กรมีการบริหารความเสี่ยงของการสูญเสีย “โอกาสของธุรกิจ” การที่องค์กรสามารถพลิกผันเหตุการณ์/วิกฤติให้เป็นโอกาสทางธุรกิจ หรือการที่องค์กรมีการบริหารความเสี่ยง เพื่อสร้างความมั่นใจถึงการเป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้ (Learning Organization) เพื่อการสร้างสรรค์/นวัตกรรม (Innovation)

องค์กรมีการบริหารความเสี่ยง เพื่อสร้างความมั่นใจถึงการเป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้ มีการบริหารจัดการความรู้ โดยการส่งเสริมพัฒนาทักษะ ความสามารถ ความคิดสร้างสรรค์ของบุคลากร รวมถึงการส่งเสริมและสร้างบรรยากาศ เพื่อก่อให้เกิดนวัตกรรมและการสร้างสรรค์ขององค์กร โดยจัดให้พนักงานเข้ารับการอบรมในเรื่องต่าง ๆ รวมถึงองค์กรสามารถบริหารความเสี่ยงโดยผ่าน SWOT ขององค์กรวิเคราะห์ถึงโอกาสในการที่จะสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับองค์กรอย่างชัดเจน

สวัสดีครับ วันนี้เราจะมาพูดคุยกันถึงคำแนะนำในการยกระดับการบริหารความเสี่ยงของหน่วยงาน/องค์กร บางประการ ที่จะสามารถเพิ่มประสิทธิภาพ เพื่อยกระดับการบริหารความเสี่ยงขององค์กรไปสู่ระดับการบริหารความเสี่ยงที่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่องค์กรได้ โดยมีหลักการพิจารณาง่าย ๆ ที่ผมจะนำเสนอต่อจากครั้งที่แล้ว ดังนี้

5. การบริหารเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการจัดการที่ดี

5.1. ก) องค์กรมีการประเมินผลฝ่ายบริหารในการจัดการกับความเสี่ยง และปัญหาที่อาจเกิดขึ้นทางด้าน IT โดยมีระบบการจัดการดำเนินธุรกิจอย่างต่อเนื่อง (Business Continuity Management : BCM) ของงานหลัก ๆ ทุกด้าน และควรมีการวิเคราะห์ผลกระทบต่อธุรกิจ (Business Impact Analysis : BIA) เพื่อให้ความมั่นใจอย่างสมเหตุสมผลว่า ธุรกิจจะไม่มีปัญหาในสถานการณ์ฉุกเฉินต่าง ๆ อย่างเป็นรูปธรรม เป็นต้น โดย BCM มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ธุรกิจสามารถดำเนินการได้อย่างต่อเนื่องด้วยการจัดการที่ดี (ด้าน IT, IT Related และ Non – IT จากสถานการณ์ต่าง ๆ ที่อาจเกิดขึ้นได้ )

ทั้งนี้องค์กรควรมีการดำเนินงานด้าน IT ตามแผนแม่บทเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร รวมทั้งการพัฒนากระบวนการประเมินความเสี่ยง ด้านความมั่นคงปลอดภัยระบบเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร ตามมาตรฐานความมั่นคงปลอดภัย ISO/IEC 27001 ที่ดำเนินงานตามระบบจัดการดำเนินธุรกิจอย่างต่อเนื่องของงานหลักทุก ๆ ด้าน และมีการวิเคราะห์ผลกระทบต่อบริษัท การดำเนินกิจกรรมเพื่อลดความเสี่ยง รวมถึงการติดตามประเมินผล

ข) องค์กรมีการกำหนดกรอบการดำเนินงานการบริหารความต่อเนื่องทางธุรกิจ ตามแผนงานการบริหารความต่อเนื่องทางธุรกิจ (Business Continuity Management : BCM) และดำเนินการวิเคราะห์ – ประเมินผลกระทบต่อการหยุดชะงักการดำเนินงานที่สำคัญ ซึ่งประกอบด้วย การประเมินความเสี่ยง (Risk Assessment) การวิเคราะห์ผลกระทบทางธุรกิจ ( Business Impact Analysis: BIA ) และการวิเคราะห์และระบุงานที่สำคัญ (Critical Business Function) โดยวิเคราะห์ผลกระทบทางธุรกิจ ( Business Impact Analysis: BIA ) ซึ่งพิจารณาจากระบบหลัก ที่มีผลกระทบโดยตรงในระยะเวลาสั้นต่อการดำเนินงาน โดยเน้นเรื่อง Time Critical (Maximum Tolerable Period of Disruption : MTPD) เป็นหลัก และให้ความสำคัญต่อผลกระทบทางการเงินและผลกระทบต่อการดำเนินงานขององค์กร

5.2. 1) Board มีการจัดการที่ดีถึงกลยุทธ์ทางด้าน IT คือ ได้มีการจัดทำแผนแม่บทเทคโนโลยีสารสนเทศ และดำเนินงานตามแผน โดยเป็นแผนเชิงกลยุทธ์ ซึ่งได้พิจารณาถึงการเปลี่ยนแปลงสภาวะแวดล้อมด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ และการสื่อสารที่มีผลกระทบต่อการดำเนินธุรกิจ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต โดยคณะกรรมการฯ มีบทบาทสำคัญ เพราะเป็นผู้ควบคุมดูแลตัดสินใจเรื่องนโยบาย รวมถึงแต่งตั้งฝ่ายจัดการ เพื่อจัดการงานประจำ ดังนั้น คณะกรรมการฯ จึงสามารถบริหารจัดการและติดตามประเมินผลการดำเนินงานโครงการด้าน IT ที่อยู่ในแผนแม่บทเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร ด้วยการติดตามและรายงานผลการดำเนินงานโครงการตามแผนธุรกิจ ซึ่งมีโครงการคลอบคลุมการดำเนินงานทั้งหมด รวมทั้งโครงการที่อยู่ในแผนแม่บทเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารเป็นไปอย่างเป็นระบบและสอดคล้องกัน

2) คณะกรรมการองค์กรแต่งตั้ง คณะอนุกรรมการกำหนดกลยุทธ์ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ (IT Strategy Committee) เพื่อกลั่นกรองงานด้าน IT โดยมี CIO มีอำนาจหน้าที่ เช่น ให้คำปรึกษาแนะนำ และนำเสนอข้อมูลเชิงลึกด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ (IT) แก่คณะกรรมการองค์กร ในเรื่องการพัฒนาเชิงลึกของ IT ความสอดคล้องของ IT กับทิศทางการดำเนินกิจการขององค์กร การมีทรัพยากรด้าน IT ที่พอเพียงและเหมาะสม รวมทั้งทักษะที่จำเป็น และ IT Infrastructure ประโยชน์ที่ได้รับจากการลงทุนด้าน IT ความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับ IT และความเสี่ยงที่เกิดจากการไม่ปฏิบัติตามนโยบายด้าน IT

5.3. ฝ่ายบริหารมีการประเมินศักยภาพของ IT และการจัดการความมั่นคงปลอดภัย และกฎเกณฑ์ด้าน IT อย่างสม่ำเสมอ ทั้งทางด้านการเงินและมิใช่การเงิน เช่น อัตราการเพิ่มของผลตอบแทนที่ได้จากการลงทุน ทางด้าน IT และระยะเวลาของการเปลี่ยนแปลง กระบวนการและระบบการทำงาน เป็นต้น โดยฝ่ายบริหารจะต้องมีการประเมินศักยภาพ และความคุ้มค่าของการใช้ IT และการจัดการอย่างสม่ำเสมอ ทั้งทางด้านการเงินและมิใช่การเงิน เพื่อการตัดสินใจของคณะกรรมการและผู้บริหารระดับสูง ในเชิงวิเคราะห์เปรียบเทียบกับวัตถุประสงค์และเป้าหมาย อันได้แก่ การนำเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารที่เหมาะสมมาใช้งาน เพื่อพัฒนาระบบงานด้านต่าง ๆ ให้มีประสิทธิภาพ มีคุณภาพที่สอดคล้อง และรองรับต่อความต้องการของลูกค้า และทันต่อการเปลี่ยนแปลง โดยการนำ IT มาช่วยสนับสนุน หรือพัฒนาให้การปฏิบัติงานประจำมีความสะดวก รวดเร็ว ลดระยะเวลาในการทำงาน หรือลดความซ้ำซ้อนในการดำเนินงาน ซึ่งเป็นการใช้งานระบบ IT ทั้งทางด้าน Admin และงานด้านสนับสนุนภารกิจหลัก

5.4. การดำเนินงานตามแผน ISO 27001 เป็นไปตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ในแผนประจำปี คือองค์กรได้มีการจัดทำแผนการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของระบบเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร ตามแนวทางของมาตรฐาน ISO 17799 โดยมีการดำเนินการตามแผนงาน/โครงการ ซึ่งประกอบด้วยแผนงาน/โครงการสำหรับระบบงานหลักและระบบงานรอง

6. ผลการบริหารความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจริงดีกว่าแผนฯ ในปัจจัยเสี่ยงที่มีความรุนแรงสูง (อยู่ในดุลยพินิจของคณะอนุกรรมการ) และดีขึ้นจากอดีตที่ผ่านมา โดยผลการบริหารความเสี่ยงในทุกปัจจัยเสี่ยงขององค์กร มีระดับความรุนแรงลดลงทุกปัจจัยเสี่ยง ซึ่งในทุกปัจจัยเสี่ยงขององค์กรมีการระบุอย่างชัดเจน ถึงระดับความรุนแรงของความเสี่ยงทั้งก่อนและหลังการบริหารฯ โดยที่ระดับความรุนแรงก่อนและหลังบริหารความเสี่ยงแล้วนั้น องค์กรสามารถบริหารฯ ได้มีระดับความรุนแรงหลังบริหารความเสี่ยงลดลงจากก่อนบริหารความเสี่ยง รวมถึงองค์กรได้มีการดำเนินการตามแผนครบทุกกิจกรรม และมีผลการดำเนินงานดีกว่าเป้าหมายที่กำหนดไว้

การบริหารความเสี่ยงที่มีการประเมินผลโดยรวม ต่อการดำเนินงานของหน่วยงานหรือองค์กร ตามหลักการของ COSO – ERM เพื่อสร้างประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการดำเนินงานที่เป็นรูปธรรม ส่งผลให้หน่วยงานหรือองค์กรมีการบริหารจัดการ เพื่อยกระดับการขับเคลื่อนการบริหารความเสี่ยง ไปสู่การบริหารเชิงรุกอย่างเป็นระบบ ซึ่งหน่วยงานหรือองค์กรสามารถยกระดับการบริหารความเสี่ยง จากน้อยไปสู่การบริหารความเสี่ยงที่สร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่องค์กร หรือจนกระทั่งปลูกฝังให้การบริหารความเสี่ยง เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมที่นำไปสู่การสร้างสรรค์มูลค่าเพิ่มให้แก่องค์กร (Value Creation) ได้ในที่สุดนั้น สามารถพิจารณาได้จากหลักการ และคำแนะนำบางประการ ดังที่ผมจะได้เล่าสู่กันฟัง เป็นหัวข้อที่เข้าใจง่าย ๆ ดังนี้

กรณีที่ 1 การยกระดับการบริหารความเสี่ยงที่ดีในระดับที่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่องค์กร

1. การกำหนดกลยุทธ์การบริหารความเสี่ยงที่เชื่อมโยงกับการกำหนดนโยบาย/กลยุทธ์/การวางแผน/การลงทุนขององค์กร

1.1. ก) องค์กรควรมีหลักฐานที่ชัดเจนถึงการเชื่อมโยงกลยุทธ์ การบริหารความเสี่ยง นโยบาย/กลยุทธ์/การวางแผน/การลงทุนขององค์กร โดยเป้าหมายเชิงกลยุทธ์ ควรประกอบด้วย การรักษาความสามารถในการดำเนินธุรกิจหลักขององค์กร, มุ่งเน้นในการสร้างรายได้จากธุรกิจใหม่ที่มีอัตราการทำกำไรที่ดี และพัฒนาความสามารถของพนักงานและกระบวนการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง ซึ่งองค์กรควรได้ถ่ายทอดลงมาเป็นปัจจัยเสี่ยงและเป้าหมายในการบริหารความเสี่ยงอย่างชัดเจน

ข) องค์กรมีการกำหนดเรื่องการบริหารความเสี่ยง เป็นส่วนหนึ่งของวัตถุประสงค์ในการดำเนินธุรกิจในแผนธุรกิจ และแผนเพิ่มประสิทธิภาพ โดยกำหนดเป็นวัตถุประสงค์ด้านองค์กร คือ เพื่อเป็นองค์กรที่มีการบริหารในแนวทางของการกำกับดูแลกิจการที่ดี ควบคู่ไปกับการบริหารความเสี่ยงที่เป็นมาตรฐานสากล นอกจากนี้ การกำหนดนโยบายใหม่ ๆ ขององค์กรควรมีการกำหนดให้คณะกรรมการบริหารความเสี่ยงพิจารณาด้วย

2. องค์กรมีการบริหารความเสี่ยงและมีการสนับสนุนการบริหารความเสี่ยงเพื่อเพิ่มมูลค่า (Value Enhancement)

2.1. การปฏิบัติตามแผนบริหารความเสี่ยงประจำปีครบถ้วน องค์กรมีการจัดทำแผนบริหารความเสี่ยงประจำปี โดยเป็นส่วนหนึ่งของแผนธุรกิจ และแผนเพิ่มประสิทธิภาพ และมีการปฏิบัติตามแผนปฏิบัติการบริหารความเสี่ยงได้อย่างครบถ้วน

2.2. มีการวิเคราะห์/บริหารความเสี่ยง เพื่อให้บรรลุเป้าหมายทางการเงิน ทั้งการแสวงหารายได้ การวิเคราะห์ กำหนดนโยบายและเป้าหมายทางการเงิน โดยเฉพาะในเรื่องของอัตราการเติบโตทางการเงิน หรือการควบคุม/บริหารต้นทุน และ/หรือค่าใช้จ่ายที่ต้องเชื่อมโยงกับการวิเคราะห์และบริหาร ความเสี่ยง หรือการที่องค์กรมีการวิเคราะห์/บริหารความเสี่ยง เพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่ไม่ใช่การเงิน รวมถึงการที่องค์กรมีการวิเคราะห์ความเสี่ยง เพื่อเป็นพื้นฐานของการบริหารความเสี่ยงเพื่อสร้างมูลค่าขององค์กร (Value Creation) โดยที่องค์กรมีการนำเป้าหมายทางการเงินของแผนยุทธศาสตร์มาวิเคราะห์ เชื่อมโยงและค้นหาปัจจัยเสี่ยง เพื่อนำมาบริหารความเสี่ยงและจัดทำแผนรองรับ โดยเป้าหมายของแผนบริหารความเสี่ยงทั้งการเงินและมิใช่การเงินขององค์กร สามารถบรรลุเป้าหมายได้ครบถ้วนตามที่กำหนด

2.3. มีการสื่อสารถึงคณะกรรมการตรวจสอบ และผู้บริหารระดับสูงสุดอย่างต่อเนื่อง ตามที่ระบุไว้ในคู่มือการบริหารความเสี่ยง โดยมีการรายงานผลการบริหารความเสี่ยง ต่อผู้บริหารระดับสูงอย่างต่อเนื่อง และมีการติดตามความเสี่ยงเป็นประจำทุกเดือน รวมถึง รายงานผลการบริหารความเสี่ยงในทุกไตรมาส ซึ่งได้กำหนดไว้ในคู่มือการบริหารความเสี่ยง เพื่อให้เป็นมาตรฐานปฏิบัติอย่างต่อเนื่องในการบริหารความเสี่ยงองค์กร

3. องค์กรมีการทบทวนการบริหารความเสี่ยงอย่างสม่ำเสมอ และทำการปรับปรุงเมื่อจำเป็น เมื่อสภาพแวดล้อมเปลี่ยนแปลงไป หรือกรณีที่ผลการบริหารความเสี่ยงไม่เป็นไปตามเป้าหมายที่กำหนด

3.1. องค์กรมีการทบทวนการบริหารความเสี่ยง โดยมีการปรับเปลี่ยนวิธีการตามกระบวนการบริหารความเสี่ยงและองค์ประกอบในการบริหารความเสี่ยงในระดับองค์กร รวมถึงมีการทบทวนแผนหลักบริหารความเสี่ยงและควบคุมภายใน ซึ่งเป็นการปรับเปลี่ยนแผนในการดำเนินงานให้มีความสอดคล้อง เหมาะสมกับสภาพแวดล้อม และความจำเป็นขององค์กร และมีความชัดเจนในภาพการบูรณาการ การบริหารความเสี่ยงระดับองค์กรและระดับฝ่ายงาน กับกระบวนการบริหารเชิงกลยุทธ์

4. องค์กรจัดให้มีบรรยากาศและวัฒนธรรมที่สนับสนุนการบริหารความเสี่ยงอย่างต่อเนื่อง โดยต้องจัดให้มีการ สำรวจความตระหนักของพนักงานเกี่ยวกับระบบบริหารความเสี่ยงขององค์กร และนำผลสำรวจมาจัดทำแผนงาน และกำหนดเป้าหมายของแผนงานที่ชัดเจนในปีต่อไป

4.1. ก) องค์กรจัดให้มีการสำรวจความรู้ ความเข้าใจ เรื่องการบริหารความเสี่ยงและควบคุมภายใน จากพนักงานเพื่อรับทราบความรู้ ความเข้าใจเรื่องการบริหารความเสี่ยงและควบคุมภายใน และรับทราบความคิดเห็น โดยมีทั้งคำถามแบบปลายปิดและปลายเปิด โดยในส่วนของคำถามปลายปิด เป็นการสอบถามถึงความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับการบริหารความเสี่ยง และการสอบถามถึงการบริหารความเสี่ยงที่ควรทราบ ส่วนคำถามปลายเปิด เป็นการให้พนักงานเสนอแนะเพิ่มเติม เพื่อนำมาเป็นข้อมูลในการวิเคราะห์เพื่อจัดทำแผนงาน/โครงการ/กิจกรรมส่งเสริมความรู้ความเข้าใจและความตระหนักรู้ในเรื่องการบริหารความเสี่ยงให้กับพนักงาน และเพื่อจะได้พิจารณากำหนดแนวทางในการส่งเสริม และผลักดันให้การบริหารความเสี่ยงแทรกซึมอยู่ในกระบวนการปฏิบัติงานประจำ เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มและปลูกฝังเป็นวัฒนธรรมองค์กร

ข) ฝ่ายบริหารความเสี่ยงควรทำการสำรวจความคิดเห็นของพนักงานหน่วยงานเจ้าของความเสี่ยงได้แก่ หน่วยงานด้านการบริหารการเงิน ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ ด้านบริการ ด้านบริหาร ด้านแผนและพัฒนา และหน่วยงานด้านอื่น ๆ ในองค์กรที่ดำเนินการบริหารความเสี่ยง เพื่อให้ผู้บริหารทราบถึงทัศนคติและความคิดเห็น รวมทั้งข้อเสนอแนะต่าง ๆ เพื่อใช้ประโยชน์ในการพัฒนาการบริหารความเสี่ยงต่อไป

การยกระดับการบริหารความเสี่ยงที่ดีในระดับที่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่องค์กร ยังไม่จบเพียงเท่านี้ ครั้งหน้าผมจะมาเล่าสู่กันฟังถึงหลักการและคำแนะนำในข้ออื่น ๆ ต่อนะครับ

ในครั้งที่แล้ว ผมได้เล่าถึงแนวนโยบายและแนวปฏิบัติในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยด้านสารสนเทศของหน่วยงานของรัฐ ซึ่งได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว เมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2553 เล่มที่ 127 ตอนพิเศษ 78 ง หน้า 131 – 138 ซึ่งท่านผู้อ่านสามารถดูได้จากเว็บไซต์ http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2553/E/078/131.PDF

อย่างไรก็ดี เพื่อความสะดวกของผู้อ่านบางท่าน ผมขอนำเสนอข้อมูลมาให้ท่านเข้าใจด้วยการอ่านจากประกาศดังต่อไปนี้ได้เลยครับ

เล่ม ๑๒๗ ตอนพิเศษ ๗๘ ง ราชกิจจานุเบกษา ๒๓ มิถุนายน ๒๕๕๓

ประกาศคณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์
เรื่อง แนวนโยบายและแนวปฏิบัติในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยด้านสารสนเทศ ของหน่วยงานของรัฐ พ.ศ. ๒๕๕๓

ด้วยปัญหาด้านการรักษาความมั่นคงปลอดภัยให้กับสารสนเทศมีความรุนแรงเพิ่มขึ้นทั้งในประเทศ และต่างประเทศ อีกทั้งยังมีแนวโน้มที่จะส่งผลกระทบต่อภาครัฐ และภาคธุรกิจมากขึ้น ทำให้ผู้ประกอบการ ตลอดจนองค์กร ภาครัฐ และภาคเอกชน ที่มีการดำเนินงานใด ๆ ในรูปของข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ผ่านระบบสารสนเทศขององค์กร ขาดความเชื่อมั่นต่อการทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ในทุกรูปแบบ ประกอบกับคณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ตระหนักถึงความจำเป็นที่จะส่งเสริมและผลักดัน ให้ประเทศสามารถยกระดับการแข่งขันกับประเทศอื่น ๆ โดยการนำระบบสารสนเทศและการสื่อสาร มาประยุกต์ใช้ประกอบการทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์อย่างแพร่หลาย

จึงเห็นความสำคัญที่จะนำกฎหมาย ข้อบังคับต่าง ๆ มาบังคับใช้กับการทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ทั้งในส่วนที่ต้องกระทำ และในส่วนที่ต้องงดเว้นการกระทำ เพื่อช่วยให้การทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ของหน่วยงานของรัฐมีความมั่นคงปลอดภัย และมีความน่าเชื่อถือ เพื่อให้การดำเนินการใด ๆ ด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์กับหน่วยงานของรัฐ หรือโดยหน่วยงานของรัฐมีความมั่นคงปลอดภัยและเชื่อถือได้ ตลอดจนมีมาตรฐานเป็นที่ยอมรับในระดับสากล

คณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ จึงเห็นควรกำหนดแนวนโยบายและแนวปฏิบัติในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยด้านสารสนเทศของหน่วยงานของรัฐ อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕ มาตรา ๗ และมาตรา ๘ แห่งพระราชกฤษฎีกากำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการในการทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ภาครัฐ พ.ศ. ๒๕๔๙ คณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ จึงได้จัดทำประกาศฉบับนี้ เพื่อเป็นแนวทางเบื้องต้นให้หน่วยงานของรัฐ ใช้ในการกำหนดนโยบาย และข้อปฏิบัติในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยด้านสารสนเทศ ซึ่งอย่างน้อยต้องประกอบด้วยสาระสำคัญ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ ในประกาศนี้
(๑) ผู้ใช้งาน หมายความว่า ข้าราชการ เจ้าหน้าที่ พนักงานของรัฐ ลูกจ้าง ผู้ดูแลระบบ ผู้บริหารขององค์กร ผู้รับบริการ ผู้ใช้งานทั่วไป
(๒) สิทธิของผู้ใช้งาน หมายความว่า สิทธิทั่วไป สิทธิจำเพาะ สิทธิพิเศษ และสิทธิอื่นใดที่เกี่ยวข้องกับระบบสารสนเทศของหน่วยงาน
(๓) สินทรัพย์ (asset) หมายความว่า สิ่งใดก็ตามที่มีคุณค่าสำหรับองค์กร
(๔) การเข้าถึงหรือควบคุมการใช้งานสารสนเทศ หมายความว่า การอนุญาต การกำหนดสิทธิ หรือการมอบอำนาจให้ผู้ใช้งาน เข้าถึงหรือใช้งานเครือข่ายหรือระบบสารสนเทศ ทั้งทางอิเล็กทรอนิกส์และทางกายภาพ รวมทั้งการอนุญาตเช่นว่านั้น สำหรับบุคคลภายนอก ตลอดจนอาจกำหนดข้อปฏิบัติเกี่ยวกับการเข้าถึงโดยมิชอบเอาไว้ด้วยก็ได้
(๕) ความมั่นคงปลอดภัยด้านสารสนเทศ (information security) หมายความว่า การธำรงไว้ซึ่งความลับ (confidentiality) ความถูกต้องครบถ้วน (integrity) และสภาพพร้อมใช้งาน (availability) ของสารสนเทศ รวมทั้งคุณสมบัติอื่น ได้แก่ความถูกต้องแท้จริง (authenticity) ความรับผิด (accountability) การห้ามปฏิเสธความรับผิด (non-repudiation) และความน่าเชื่อถือ (reliability)
(๖) เหตุการณ์ด้านความมั่นคงปลอดภัย (information security event) หมายความว่า กรณีที่ระบุการเกิดเหตุการณ์ สภาพของบริการ หรือเครือข่ายที่แสดงให้เห็นความเป็นไปได้ ที่จะเกิดการฝ่าฝืนนโยบายด้านความมั่นคงปลอดภัย หรือมาตรการป้องกันที่ล้มเหลว หรือเหตุการณ์อันไม่อาจรู้ได้ว่าอาจเกี่ยวข้องกับความมั่นคงปลอดภัย
(๗) สถานการณ์ด้านความมั่นคงปลอดภัยที่ไม่พึงประสงค์หรือไม่อาจคาดคิด (information security incident) หมายความว่า สถานการณ์ด้านความมั่นคงปลอดภัยที่ไม่พึงประสงค์หรือไม่อาจคาดคิด (unwanted or unexpected) ซึ่งอาจทำให้ระบบขององค์กรถูกบุกรุกหรือโจมตี และความมั่นคงปลอดภัยถูกคุกคาม

ข้อ ๒ หน่วยงานของรัฐ ต้องจัดให้มีนโยบายในการรักษาความมั่นคงปลอดภัย ด้านสารสนเทศของหน่วยงานเป็นลายลักษณ์อักษร ซึ่งอย่างน้อยต้องประกอบด้วยเนื้อหา ดังต่อไปนี้
(๑) การเข้าถึงหรือควบคุมการใช้งานสารสนเทศ
(๒) จัดให้มีระบบสารสนเทศและระบบสำรองของสารสนเทศซึ่งอยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน และจัดทำ แผนเตรียมความพร้อมกรณีฉุกเฉินในกรณีที่ไม่สามารถดำ เนินการด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อให้สามารถใช้งานสารสนเทศได้ตามปกติอย่างต่อเนื่อง
(๓) การตรวจสอบและประเมินความเสี่ยงด้านสารสนเทศอย่างสม่ำเสมอ

ข้อ ๓ หน่วยงานของรัฐต้องจัดให้มีข้อปฏิบัติในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยด้านสารสนเทศของหน่วยงาน ซึ่งอย่างน้อยต้องประกอบด้วยกระบวนการ ดังต่อไปนี้
(๑) หน่วยงานของรัฐต้องจัดทำข้อปฏิบัติที่สอดคล้องกับนโยบายการรักษาความมั่นคงปลอดภัยด้านสารสนเทศของหน่วยงาน
(๒) หน่วยงานของรัฐต้องประกาศนโยบายและข้อปฏิบัติดังกล่าว ให้ผู้เกี่ยวข้องทั้งหมดทราบ เพื่อให้สามารถเข้าถึง เข้าใจ และปฏิบัติตามนโยบายและข้อปฏิบัติได้
(๓) หน่วยงานของรัฐต้องกำหนดผู้รับผิดชอบตามนโยบายและข้อปฏิบัติดังกล่าวให้ชัดเจน
(๔) หน่วยงานของรัฐต้องทบทวนปรับปรุงนโยบายและข้อปฏิบัติให้เป็นปัจจุบันอยู่เสมอ

ข้อ ๔ ข้อปฏิบัติในด้านการรักษาความมั่นคงปลอดภัย ต้องมีเนื้อหาอย่างน้อยครอบคลุม ตามข้อ ๕ – ๑๕

ข้อ ๕ ให้มีข้อกำหนดการเข้าถึงและควบคุมการใช้งานสารสนเทศ (access control) ซึ่งต้องมีเนื้อหาอย่างน้อย ดังนี้
(๑) หน่วยงานของรัฐต้องมีการควบคุมการเข้าถึงข้อมูลและอุปกรณ์ในการประมวลผลข้อมูล โดยคำนึงถึงการใช้งานและความมั่นคงปลอดภัย
(๒) ในการกำหนดกฎเกณฑ์เกี่ยวกับการอนุญาตให้เข้าถึง ต้องกำหนดตามนโยบายที่เกี่ยวข้องกับการอนุญาต การกำหนดสิทธิ หรือการมอบอำนาจของหน่วยงานของรัฐนั้น ๆ
(๓) หน่วยงานของรัฐต้องกำหนดเกี่ยวกับประเภทของข้อมูล ลำดับความสำคัญ หรือลำดับชั้นความลับของข้อมูล รวมทั้งระดับชั้นการเข้าถึง เวลาที่ได้เข้าถึง และช่องทางการเข้าถึง

ข้อ ๖ ให้มีข้อกำหนดการใช้งานตามภารกิจเพื่อควบคุมการเข้าถึงสารสนเทศ (business requirements for access control) โดยแบ่งการจัดทำข้อปฏิบัติเป็น ๒ ส่วนคือ การควบคุมการเข้าถึงสารสนเทศ และการปรับปรุงให้สอดคล้องกับข้อกำหนดการใช้งาน ตามภารกิจและข้อกำหนดด้านความมั่นคงปลอดภัย

ข้อ ๗ ให้มีการบริหารจัดการการเข้าถึงของผู้ใช้งาน (user access management) เพื่อควบคุมการเข้าถึงระบบสารสนเทศ เฉพาะผู้ที่ได้รับอนุญาตแล้ว และผ่านการฝึกอบรม หลักสูตรการสร้างความตระหนักเรื่องความมั่นคงปลอดภัยสารสนเทศ (information security awareness training) เพื่อป้องกันการเข้าถึงจากผู้ซึ่งไม่ได้รับอนุญาต โดยต้องมีเนื้อหาอย่างน้อย ดังนี้
(๑) สร้างความรู้ความเข้าใจให้กับผู้ใช้งาน เพื่อให้เกิดความตระหนัก ความเข้าใจถึงภัย และผลกระทบที่เกิดจากการใช้งานระบบสารสนเทศโดยไม่ระมัดระวังหรือรู้เท่าไม่ถึงการณ์ รวมถึงกำหนดให้มีมาตรการเชิงป้องกันตามความเหมาะสม
(๒) การลงทะเบียนผู้ใช้งาน (user registration) ต้องกำหนดให้มีขั้นตอนทางปฏิบัติสำหรับการลงทะเบียนผู้ใช้งาน เมื่อมีการอนุญาตให้เข้าถึงระบบสารสนเทศ และการตัดออกจากทะเบียนของผู้ใช้งานเมื่อมีการยกเลิกเพิกถอนการอนุญาตดังกล่าว
(๓) การบริหารจัดการสิทธิของผู้ใช้งาน (user management) ต้องจัดให้มีการควบคุม และจำกัดสิทธิเพื่อเข้าถึง และใช้งานระบบสารสนเทศแต่ละชนิดตามความเหมาะสม ทั้งนี้รวมถึงสิทธิจำเพาะสิทธิพิเศษ และสิทธิอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเข้าถึง
(๔) การบริหารจัดการรหัสผ่านสำหรับผู้ใช้งาน (user password management) ต้องจัดให้มีกระบวนการบริหารจัดการรหัสผ่านสำหรับผู้ใช้งานอย่างรัดกุม
(๕) การทบทวนสิทธิการเข้าถึงของผู้ใช้งาน (review of user access rights) ต้องจัดให้มีกระบวนการทบทวนสิทธิการเข้าถึงของผู้ใช้งานระบบสารสนเทศ ตามระยะเวลาที่กำหนดไว้

ข้อ ๘ ให้มีการกำหนดหน้าที่ความรับผิดชอบของผู้ใช้งาน (user responsibilities) เพื่อป้องกันการเข้าถึงโดยไม่ได้รับอนุญาต การเปิดเผย การล่วงรู้ หรือการลักลอบทำสำเนาข้อมูลสารสนเทศ และการลักขโมยอุปกรณ์ประมวลผลสารสนเทศ โดยต้องมีเนื้อหาอย่างน้อย ดังนี้
(๑) การใช้งานรหัสผ่าน (password use) ต้องกำหนดแนวปฏิบัติที่ดีสำหรับผู้ใช้งานในการกำหนดรหัสผ่าน การใช้งานรหัสผ่าน และการเปลี่ยนรหัสผ่านที่มีคุณภาพ
(๒) การป้องกันอุปกรณ์ในขณะที่ไม่มีผู้ใช้งานที่อุปกรณ์ ต้องกำหนดข้อปฏิบัติที่เหมาะสม เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้ไม่มีสิทธิสามารถเข้าถึงอุปกรณ์ของหน่วยงานในขณะที่ไม่มีผู้ดูแล
(๓) การควบคุมสินทรัพย์สารสนเทศและการใช้งานระบบคอมพิวเตอร์ (clear desk and clear screen policy) ต้องควบคุมไม่ให้สินทรัพย์สารสนเทศ เช่น เอกสาร สื่อบันทึกข้อมูลคอมพิวเตอร์ หรือสารสนเทศ อยู่ในภาวะซึ่งเสี่ยงต่อการเข้าถึง โดยผู้ซึ่งไม่มีสิทธิ และต้องกำหนดให้ผู้ใช้งานออกจากระบบสารสนเทศเมื่อว่างเว้นจากการใช้งาน
(๔) ผู้ใช้งานอาจนำการเข้ารหัส มาใช้กับข้อมูลที่เป็นความลับ โดยให้ปฏิบัติตามระเบียบการรักษาความลับทางราชการ พ.ศ. ๒๕๔๔

ข้อ ๙ ให้มีการควบคุมการเข้าถึงเครือข่าย (network access control) เพื่อป้องกันการเข้าถึงบริการทางเครือข่ายโดยไม่ได้รับอนุญาต โดยต้องมีเนื้อหาอย่างน้อย ดังนี้
(๑) การใช้งานบริการเครือข่าย ต้องกำหนดให้ผู้ใช้งานสามารถเข้าถึงระบบสารสนเทศ ได้แต่เพียงบริการที่ได้รับอนุญาตให้เข้าถึงเท่านั้น
(๒) การยืนยันตัวบุคคลสำหรับผู้ใช้ที่อยู่ภายนอกองค์กร (user authentication for external connections) ต้องกำหนดให้มีการยืนยันตัวบุคคล ก่อนที่จะอนุญาตให้ผู้ใช้ที่อยู่ภายนอกองค์กร สามารถเข้าใช้งานเครือข่ายและระบบสารสนเทศขององค์กรได้
(๓) การระบุอุปกรณ์บนเครือข่าย (equipment identification in networks) ต้องมีวิธีการที่สามารถระบุอุปกรณ์บนเครือข่ายได้ และควรใช้การระบุอุปกรณ์บนเครือข่ายเป็นการยืนยัน
(๔) การป้องกันพอร์ตที่ใช้สำหรับตรวจสอบและปรับแต่งระบบ (remote diagnostic and configuration port protection) ต้องควบคุมการเข้าถึงพอร์ตที่ใช้สำหรับตรวจสอบ และปรับแต่งระบบ ทั้งการเข้าถึงทางกายภาพและทางเครือข่าย
(๕) การแบ่งแยกเครือข่าย (segregation in networks) ต้องทำการแบ่งแยกเครือข่ายตามกลุ่มของบริการสารสนเทศ กลุ่มผู้ใช้งาน และกลุ่มของระบบสารสนเทศ
(๖) การควบคุมการเชื่อมต่อทางเครือข่าย (network connection control) ต้องควบคุมการเข้าถึง หรือใช้งานเครือข่ายที่มีการใช้ร่วมกัน หรือเชื่อมต่อระหว่างหน่วยงานให้สอดคล้องกับข้อปฏิบัติการควบคุมการเข้าถึง
(๗) การควบคุมการจัดเส้นทางบนเครือข่าย (network routing control) ต้องควบคุมการจัดเส้นทางบนเครือข่าย เพื่อให้การเชื่อมต่อของคอมพิวเตอร์ และการส่งผ่าน หรือไหลเวียนของข้อมูล หรือสารสนเทศสอดคล้องกับข้อปฏิบัติการควบคุมการเข้าถึง หรือการประยุกต์ใช้งานตามภารกิจ

ข้อ ๑๐ ให้มีการควบคุมการเข้าถึงระบบปฏิบัติการ (operating system access control) เพื่อป้องกันการเข้าถึงระบบปฏิบัติการโดยไม่ได้รับอนุญาต โดยต้องมีเนื้อหาอย่างน้อย ดังนี้
(๑) การกำหนดขั้นตอนปฏิบัติเพื่อการเข้าใช้งานที่มั่นคงปลอดภัย การเข้าถึงระบบปฏิบัติการ จะต้องควบคุมโดยวิธีการยืนยันตัวตนที่มั่นคงปลอดภัย
(๒) การระบุและยืนยันตัวตนของผู้ใช้งาน (user identification and authentication) ต้องกำหนดให้ผู้ใช้งาน มีข้อมูลเฉพาะเจาะจงซึ่งสามารถระบุตัวตนของผู้ใช้งาน และเลือกใช้ขั้นตอนทางเทคนิค ในการยืนยันตัวตนที่เหมาะสม เพื่อรองรับการกล่าวอ้างว่าเป็นผู้ใช้งานที่ระบุถึง
(๓) การบริหารจัดการรหัสผ่าน (password management system) ต้องจัดทำหรือจัดให้มีระบบบริหารจัดการรหัสผ่าน ที่สามารถทำงานเชิงโต้ตอบ (interactive) หรือมีการทำงานในลักษณะอัตโนมัติ ซึ่งเอื้อต่อการกำหนดรหัสผ่านที่มีคุณภาพ
(๔) การใช้งานโปรแกรมอรรถประโยชน์ (use of system utilities) ควรจำกัดและควบคุมการใช้งานโปรแกรมประเภทอรรถประโยชน์ เพื่อป้องกันการละเมิด หรือหลีกเลี่ยงมาตรการความมั่นคงปลอดภัยที่ได้กำหนดไว้ หรือที่มีอยู่แล้ว
(๕) เมื่อมีการว่างเว้นจากการใช้งานในระยะเวลาหนึ่ง ให้ยุติการใช้งานระบบสารสนเทศนั้น (session time-out)
(๖) การจำกัดระยะเวลาการเชื่อมต่อระบบสารสนเทศ (limitation of connection time) ต้องจำกัดระยะเวลาในการเชื่อมต่อ เพื่อให้มีความมั่นคงปลอดภัยมากยิ่งขึ้นสำหรับระบบสารสนเทศ หรือแอพพลิเคชั่นที่มีความเสี่ยง หรือมีความสำคัญสูง

ข้อ ๑๑ ให้มีการควบคุมการเข้าถึงโปรแกรมประยุกต์ หรือแอพพลิเคชั่นและสารสนเทศ (application and information access control) โดยต้องมีการควบคุม ดังนี้
(๑) การจำกัดการเข้าถึงสารสนเทศ (information access restriction) ต้องจำกัดหรือควบคุมการเข้าถึง หรือเข้าใช้งานของผู้ใช้งาน และบุคลากรฝ่ายสนับสนุนการเข้าใช้งานในการเข้าถึงสารสนเทศ และฟังก์ชัน (functions) ต่าง ๆ ของโปรแกรมประยุกต์ หรือแอพพลิเคชั่น ทั้งนี้โดยให้สอดคล้องตามนโยบายควบคุมการเข้าถึงสารสนเทศที่ได้กำหนดไว้
(๒) ระบบซึ่งไวต่อการรบกวน มีผลกระทบและมีความสำคัญสูงต่อองค์กร ต้องได้รับการแยกออกจากระบบอื่น ๆ และมีการควบคุมสภาพแวดล้อมของตนเองโดยเฉพาะ ให้มีการควบคุมอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ และสื่อสารเคลื่อนที่ และการปฏิบัติงานจากภายนอกองค์กร (mobile computing and teleworking)
(๓) การควบคุมอุปกรณ์คอมพิวเตอร์และสื่อสารเคลื่อนที่ ต้องกำหนดข้อปฏิบัติและมาตรการที่เหมาะสม เพื่อปกป้องสารสนเทศจากความเสี่ยงของการใช้อุปกรณ์คอมพิวเตอร์และสื่อสารเคลื่อนที่
(๔) การปฏิบัติงานจากภายนอกสำนักงาน (teleworking) ต้องกำหนดข้อปฏิบัติ แผนงาน และขั้นตอนปฏิบัติ เพื่อปรับใช้สำหรับการปฏิบัติงานขององค์กรจากภายนอกสำนักงาน

ข้อ ๑๒ หน่วยงานของรัฐที่มีระบบสารสนเทศต้องจัดทำระบบสำรอง ตามแนวทางต่อไปนี้
(๑) ต้องพิจารณาคัดเลือกและจัดทำระบบสำรองที่เหมาะสม ให้อยู่ในสภาพพร้อมใช้งานที่เหมาะสม
(๒) ต้องจัดทำแผนเตรียมความพร้อม กรณีฉุกเฉินในกรณีที่ไม่สามารถดำเนินการด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อให้สามารถใช้งานสารสนเทศได้ตามปกติอย่างต่อเนื่อง โดยต้องปรับปรุงแผนเตรียมความพร้อมกรณีฉุกเฉินดังกล่าว ให้สามารถปรับใช้ได้อย่างเหมาะสมและสอดคล้องกับการใช้งานตามภารกิจ
(๓) ต้องมีการกำหนดหน้าที่และความรับผิดชอบของบุคลากร ซึ่งดูแลรับผิดชอบระบบสารสนเทศ ระบบสำรอง และการจัดทำแผนเตรียมพร้อมกรณีฉุกเฉินในกรณีที่ไม่สามารถดำเนินการด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์
(๔) ต้องมีการทดสอบสภาพพร้อมใช้งานของระบบสารสนเทศ ระบบสำรองและระบบแผนเตรียมพร้อมกรณีฉุกเฉินอย่างสม่ำเสมอ
(๕) สำหรับความถี่ของการปฏิบัติในแต่ละข้อ ควรมีการปฏิบัติที่เพียงพอต่อสภาพความเสี่ยงที่ยอมรับได้ของแต่ละหน่วยงาน

ข้อ ๑๓ หน่วยงานของรัฐต้องจัดให้มีการตรวจสอบและประเมินความเสี่ยงด้านสารสนเทศ โดยต้องมีเนื้อหาอย่างน้อย ดังนี้
(๑) หน่วยงานของรัฐต้องจัดให้มีการตรวจสอบและประเมินความเสี่ยงด้านสารสนเทศที่อาจเกิดขึ้นกับระบบสารสนเทศ (information security audit and assessment) อย่างน้อยปีละ ๑ ครั้ง
(๒) ในการตรวจสอบและประเมินความเสี่ยงจะต้องดำเนินการ โดยผู้ตรวจสอบภายในหน่วยงานของรัฐ (internal auditor) หรือโดยผู้ตรวจสอบอิสระด้านความมั่นคงปลอดภัยจากภายนอก (external auditor) เพื่อให้หน่วยงานของรัฐได้ทราบถึง ระดับความเสี่ยงและระดับความมั่นคงปลอดภัยสารสนเทศของหน่วยงาน

ข้อ ๑๔ หน่วยงานของรัฐต้องกำหนดความรับผิดชอบที่ชัดเจน กรณีระบบคอมพิวเตอร์ หรือข้อมูลสารสนเทศเกิดความเสียหาย หรืออันตรายใด ๆ แก่องค์กรหรือผู้หนึ่งผู้ใด อันเนื่องมาจากความบกพร่อง ละเลย หรือฝ่าฝืนการปฏิบัติตามแนวนโยบาย และแนวปฏิบัติในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยด้านสารสนเทศ โดยกำหนดให้ผู้บริหารระดับสูง ซึ่งมีหน้าที่ดูแลรับผิดชอบด้านสารสนเทศของหน่วยงานของรัฐ เป็นผู้รับผิดชอบต่อความเสี่ยง ความเสียหาย หรืออันตรายที่เกิดขึ้น

ข้อ ๑๕ หน่วยงานของรัฐ สามารถเลือกใช้ข้อปฏิบัติในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยด้านสารสนเทศ ที่ต่างไปจากประกาศฉบับนี้ได้ หากแสดงให้เห็นว่า ข้อปฏิบัติที่เลือกใช้มีความเหมาะสมกว่า หรือเทียบเท่า

ข้อ ๑๖ ประกาศนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ประกาศ ณ วันที่ ๓๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓
ร้อยตรีหญิง ระนองรักษ์ สุวรรณฉวี
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร
ประธานกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์

ทั้งนี้ นโยบายข้างต้นได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว วันที่ 23 มิถุนายน 2553

ท่านผู้อ่านได้อ่าน แนวนโยบายและแนวปฎิบัติในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยด้านสารสนเทศ ของหน่วยงานของรัฐที่มีผลใช้บังคับแล้วนั้น ท่านคงทราบแล้วนะว่าท่านควรจะต้องปฎิบัติอย่างไรบ้าง หากท่านยังไม่แน่ใจขอได้โปรดอ่าน คุยกับผู้เขียน ของหัวขัอนี้ในตอนที่แล้วนะครับ